Doświadczenie traumy i psychoterapia

Psychoterapia ukierunkowana na doświadczenia traumatyczne wydaje się często jednym z najtrudniejszych elementów terapii. Nierzadko można usłyszeć pełne wątpliwości i bezradności słowa: "czy możliwa jest w ogóle pomoc komuś, kto na przykład doświadczył zgwałcenia, pobicia, znalazł się w sytuacji zagrażającej życiu?". Pomoc jest możliwa, co więcej - ta pomoc może być niezwykle skuteczna. Pytanie jednak - czy zawsze jest ona konieczna? Czy każdy, kto przeżył traumatyczne doświadczenie, musi korzystać z pomocy psychologicznej? 

 

Definicja wydarzenia traumatycznego podana na przykład w ICD-10 (Międzynarodowej klasyfikacji chorób i zaburzeń) mówi, iż jest to wyjątkowo stresujące zdarzenie o charakterze wyjątkowo zagrażającym i katastrofalnym, które mogłoby prawie dla każdego człowieka stanowić głęboko przejmujące nieszczęście. Do zdarzeń traumatycznych zaliczamy więc takie momenty, jak pobicie, zgwałcenie, bycie świadkiem czyjejś śmierci, wszelkie sytuacje zagrożenia życia, takie jak poważny wypadek komunikacyjny, ale też bycie uczestnikiem klęski żywiołowej czy doświadczanie przemocy domowej. Cechą wspólną tych doświadczeń jest przeżywanie silnego lęku o życie i zdrowie i poczucia bezradności.

 

Nie każda osoba, która przeżyła wydarzenie traumatyczne, wymaga pomocy psychologicznej. Zdecydowana większość osób jest w stanie poradzić sobie samodzielnie - człowiek z wydarzeniami o stresie przekraczającym codzienne nasilenie spotykał się od początku historii ludzkości, co oznacza, że natura wyposażyła go w naturalne mechanizmy zaradcze. Niemniej u części osób wskutek traumy rozwija się zespół stresu pourazowego (PTSD) i to on jest wskazaniem do podjęcia psychoterapii. 

 

PTSD - wskaźniki diagnostyczne

 

Objawy PTSD dzielimy na trzy grupy: 

  • powtórne przeżywanie doświadczenia traumatycznego: intruzywne wspomnienia, przebłyski pamięci (tzw. flashbacki), doświadczanie cierpienia i reakcji fizjologicznej, gdy pojawiają się bodźce przypominające o zdarzeniu;
  • unikanie bodźców, które kojarzą się z doświadczeniem traumatycznym (myśli, uczuć, wspomnień, miejsc, osób)
  • nadmierne pobudzenie: nerwowość, drażliwość, zaburzenia snu i uwagi

Przeżywanie tych trzech rodzajów objawów jest wskazaniem do podjęcia psychoterapii - może bowiem mówić o tym, że ktoś cierpi na zespół stresu pourazowego, a co więcej - znacznie utrudnia życie jednostki. Nie da się bowiem uniknąć wszystkich bodźców mogących przypomnieć o traumie (w tym wspomnień), a nawet gdyby było to możliwe znacznie pogorszyłoby jakość życia danej osoby, wiązałoby się bowiem z wieloma ograniczeniami. Ponadto samo doświadczanie intruzywnych wspomnień czy przebłysków pamięci jest nieprzyjemne i zabiera radość życia, w efekcie zwiększająca drażliwość i nerwowość oraz powiększając zaburzenia snu i uwagi.  

 

Psychoterapia ukierunkowana na traumę

 

Psychoterapia ukierunkowana na traumę pozwala poradzić sobie z objawami PTSD. Najważniejszym elementem pracy terapeutycznej jest przełamanie unikania. Im bardziej bowiem staramy się uniknąć myślenia o czymś, tym bardziej treść tego może się "narzucać" naszemu mózgowi. Treści, których unikamy, mogą się też wydawać bardziej bolesne, niż są w rzeczywistości. Sama decyzja o podjęciu psychoterapii jest już przełamaniem unikania - praca terapeutyczna nad traumą wymaga bowiem rozmawiania o niej, przeżywania emocji z nią związanych oraz weryfikowania przekonań, które wskutek doświadczenia traumy mogły powstać. Podjęcie tej pracy, jakkolwiek trudne, pozwala na uwolnienie się od objawów PTSD i tzw. odzyskanie życia.